{"id":2777,"date":"2014-07-25T07:47:34","date_gmt":"2014-07-25T07:47:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/?p=2777"},"modified":"2017-07-18T07:39:50","modified_gmt":"2017-07-18T07:39:50","slug":"lang-co-duong-lam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/lang-co-duong-lam\/","title":{"rendered":"L\u00e0ng C\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m"},"content":{"rendered":"<p><strong>L\u00e0ng c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m n\u1eb1m c\u1ea1nh trung t\u00e2m th\u1ecb x\u00e3 S\u01a1n T\u00e2y, n\u1ed5i b\u1eadt v\u1edbi nh\u1eefng x\u00f3m th\u00f4n c\u1ed5 k\u00ednh, nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong \u0111\u1ecf s\u1eadm, nh\u1eefng d\u1ed3i g\u00f2 v\u00e0 r\u1ed9c s\u00e2u &#8211; \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a m\u1ed9t l\u00e0ng trung du c\u1ee7a x\u1ee9 \u0110o\u00e0i. <\/strong> L\u00e0ng c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 K\u1ebb M\u00eda v\u1ed1n thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u00e1c x\u00e3 Cam L\u00e2m, \u0110o\u00e0i Gi\u00e1p, \u0110\u00f4ng S\u00e0ng, M\u00f4ng Ph\u1ee5, Ph\u1ee5 Khang, thu\u1ed9c t\u1ed5ng Cam gi\u00e1 Th\u1ecbnh (th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 Cam Th\u1ecbnh), thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00fac Th\u1ecd t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1945, nay thu\u1ed9c x\u00e3 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m, th\u1ecb x\u00e3 S\u01a1n T\u00e2y, th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u00e0 N\u1ed9i. T\u00ean g\u1ecdi \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecba danh c\u1ed5, \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eeb xa x\u01b0a tr\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t x\u1ee9 \u0110o\u00e0i. C\u0103n c\u1ee9 theo Thi\u00ean Nam ng\u1eef l\u1ee5c &#8211; cu\u1ed1n s\u1eed ca d\u00e2n gian vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef N\u00f4m \u1edf th\u1ebf k\u1ef7 XVII, \u00edt nh\u1ea5t \u0111\u1ecba danh \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m \u0111\u00e3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 VII &#8211; VIII, g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi chi\u1ebfn c\u00f4ng l\u1eaby l\u1eebng c\u00f9a hai v\u1ecb anh h\u00f9ng d\u00e2n t\u1ed9c Ph\u00f9ng H\u01b0ng, Ng\u00f4 Quy\u1ec1n: &#8220;\u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m sinh c\u00f3 anh h\u00f9ng B\u1ea5y ch\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Ph\u00f9ng n\u1ed5i l\u00ean Quy\u1ec1n c\u0169ng \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m con d\u00f2ng Cha l\u00f9m ch\u00e2u m\u1ee5c l\u0129nh trong Nam th\u00e0nh&#8221;. (Thi\u00ean Nam ng\u1eef l\u1ee5c)<\/p>\n<div id=\"attachment_8692\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-2.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8692\" class=\"wp-image-8692 size-full\" src=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-2.jpg\" alt=\"L\u00e0ng c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m n\u1ed5i b\u1eadt v\u1edbi nh\u1eefng x\u00f3m th\u00f4n c\u1ed5 k\u00ednh, nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong \u0111\u1ecf s\u1eadm, nh\u1eefng d\u1ed3i g\u00f2 v\u00e0 r\u1ed9c s\u00e2u\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-2.jpg 600w, https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-2-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8692\" class=\"wp-caption-text\">L\u00e0ng c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m n\u1ed5i b\u1eadt v\u1edbi nh\u1eefng x\u00f3m th\u00f4n c\u1ed5 k\u00ednh, nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong \u0111\u1ecf s\u1eadm, nh\u1eefng d\u1ed3i g\u00f2 v\u00e0 r\u1ed9c s\u00e2u<\/p><\/div>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, theo s\u00e1ch Vi\u1ec7t \u0111i\u1ec7n u linh (th\u1ebf k\u1ef7 XIII), t\u1ed5 ti\u00ean Ph\u00f9ng H\u01b0ng \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0 t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng \u1edf ch\u00e2u \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m. Trong s\u00e1ch L\u1ecbch tri\u1ec1u hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng lo\u1ea1i ch\u00ed, nh\u00e0 b\u00e1ch khoa to\u00e0n th\u01b0 Phan Huy Ch\u00fa cho r\u1eb1ng ch\u00e2u \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m x\u01b0a k\u1ebbo d\u00e0i t\u1eeb K\u1ebb M\u00eda \u0111\u1ebfn t\u1eadn v\u00f9ng ch\u00f9a H\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a x\u1ee9 \u0110o\u00e0i. Hi\u1ec7n nay, bao b\u1ecdc xung quanh khu v\u1ef1c x\u00e3 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m l\u00e0 nh\u1eefng d\u1ea5u t\u00edch \u0111\u1eadm \u0111\u1eb7c c\u00f9a m\u1ed9t kh\u00f4ng gian v\u0103n h\u00f3a K\u1ebb M\u00eda, v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e1i t\u00ean n\u00f4m na quen thu\u1ed9c ch\u00f9a M\u00eda, ph\u1ed1 M\u00eda, b\u1ebfn M\u00eda, ch\u1ee3 M\u00eda, b\u00e0 ch\u00faa M\u00eda&#8230; Trong k\u1ef7 \u1ee9c d\u00e2n gian v\u00f9ng n\u00e0y c\u00f2n truy\u1ec1n t\u1ee5ng c\u00e2u ca: Ch\u1eb3ng \u0111i nh\u1edb ch\u00e1o d\u1ed1c Gh\u1ec1 Nh\u1edb c\u01a1m ph\u1ed5 M\u00eda, nh\u1edb ch\u00e8 \u0110\u00f4ng Vi\u00ean Ch\u1ee3 M\u00eda m\u1edbi h\u1ecdp \u0111\u00e3 to C\u00e1c th\u1ea7y M\u00f4ng Ph\u1ee5 c\u1ee9 d\u00f2 xu\u1ed1ng ch\u01a1i K\u1ebb M\u00eda k\u00e9o m\u1eadt, tr\u1ed9n \u0111\u01b0\u1eddng Th\u1ee3 r\u00e8n Quang H\u00fac, Chu Ch\u00e0ng \u01b0\u01a1m t\u01a1&#8230; T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n, v\u00e0o th\u1eddi H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 16, nh\u00e0 vua sinh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u00e0ng c\u00f4ng ch\u00faa xinh \u0111\u1eb9p tuy\u1ec7t tr\u1ea7n, g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 M\u1ecb \u00ca. N\u00e0ng kh\u00f4ng th\u00edch s\u1ed1ng trong c\u1ea3nh cung c\u1ea5m g\u00f2 b\u00f3, h\u00e0ng ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng c\u00f9ng c\u00e1c cung n\u1eef t\u1edbi nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t b\u00e3i ven s\u00f4ng C\u00e1i, c\u00f9ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi vun tr\u1ed3ng ng\u00f4 khoai, ho\u1eb7c h\u00e1i hoa b\u1eaft b\u01b0\u1edbm vui ch\u01a1i gi\u1eefa ch\u1ed1n th\u00f4n d\u00e3&#8230; V\u00e0o m\u1ed9t bu\u1ed5i tr\u01b0a h\u00e8 n\u1eafng g\u1eaft, M\u1ecb \u00ca ch\u1ee3t b\u1eaft g\u1eb7p m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y t\u1ef1a nh\u01b0 lo\u00e0i s\u1eady, b\u1ebb ra th\u00ec th\u1ea5y th\u00e2n c\u00e2y c\u00f3 n\u01b0\u1edbc, n\u1ebfm th\u1eed th\u00ec c\u00f3 v\u1ecb ng\u1ecdt v\u00e0 m\u00e1t th\u01a1m. C\u00f4ng ch\u00faa M\u1ecb \u00ca th\u00edch th\u00fa, b\u1ea3o m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed3ng th\u1eed tr\u00ean b\u00e3i s\u00f4ng. Ch\u1eb3ng bao l\u00e2u, lo\u00e0i c\u00e2y n\u00e0y m\u1ecdc th\u00e0nh t\u1eebng b\u1ee5i xanh t\u1ed1t um t\u00f9m. D\u00e2n ch\u00fang trong v\u00f9ng ch\u1eb7t v\u1ec1, \u00e9p l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i n\u1ea5u th\u00e0nh m\u1eadt \u0111\u1ec3 \u0103n. Ng\u00e0y T\u1ebft \u0111\u1ebfn, n\u00e0ng cho ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecdn ch\u1eb7t l\u1ea5y nh\u1eefng c\u00e2y to ngon c\u00f9ng m\u1ed9t \u00edt n\u01b0\u1edbc m\u1eadt \u0111\u00e3 c\u00f4 \u0111\u1eb7c \u0111em v\u1ec1 d\u00e2ng vua cha. Vua H\u00f9ng \u0103n n\u1ebfm r\u1ea5t th\u00edch th\u00fa, b\u00e8n l\u1ea5y ngay t\u00ean n\u00e0ng c\u00f4ng ch\u00faa y\u00eau qu\u00fd l\u00e0 M\u1ecb \u00ca \u0111\u1eb7t t\u00ean cho gi\u1ed1ng c\u00e2y qu\u00fd n\u00e0y. T\u1eeb \u0111\u00f3, kh\u1eafp c\u1ea3 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t b\u00e3i ven s\u00f4ng Thao, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u1eeb g\u00f2 \u0110\u00f4ng Vi\u00ean \u0111\u1ebfn l\u00e0ng Ph\u00fa Nhi, c\u00e2y M\u1ecb \u00ca \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed3ng xanh t\u1ed1t nh\u01b0 r\u1eebng. Tr\u1ea3i qua th\u1eddi gian, c\u00e1i t\u00ean \u201cM\u1ecb \u00ca\u201d d\u1ea7n b\u1ecb \u0111\u1ecdc ch\u1ec7ch \u0111i th\u00e0nh \u201cMi \u1ebe\u201d r\u1ed3i th\u00e0nh \u201cM\u00eda\u201d. T\u1eeb \u0111\u00f3, lo\u00e0i c\u00e2y cho m\u1eadt ng\u1ecdt c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 \u201cM\u00eda\u201d. M\u1ed7i m\u00f9a thu ho\u1ea1ch m\u00eda, quang c\u1ea3nh t\u1ea5p n\u1eadp, nh\u00e2n d\u00e2n v\u1eeba n\u00f4 n\u1ee9c ch\u1eb7t m\u00eda, r\u1ed3i d\u1ef1ng nh\u1eefng l\u00f2 k\u00e9o m\u1eadt &#8211; d\u00f9ng tr\u00e2u k\u00e9o m\u00e1y \u00e9p m\u00eda \u0111\u1ec3 n\u1ea5u m\u1eadt, ng\u00e0y \u0111\u00eam kh\u00f3i t\u1ecfa nghi ng\u00fat ngay b\u00ean b\u00e3i m\u00eda. M\u1ed9t v\u00f9ng r\u1ed9ng l\u1edbn c\u00f3 tr\u1ed3ng m\u00eda \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi chung l\u00e0 K\u1ebb M\u00eda. T\u00ean g\u1ecdi \u201cK\u1ebb M\u00eda\u201d c\u00f2n c\u00f3 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecba danh \u201c\u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m\u201d. Theo s\u00e1ch D\u1ecb v\u1eadt ch\u00ed c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng Ph\u00fa th\u1eddi \u0110\u00f4ng H\u00e1n, ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u1ecf nhi\u1ec1u s\u1ea3n v\u1eadt, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 M\u00eda c\u00f9a Giao Ch\u1ec9 (khu v\u1ef1c mi\u1ec1n B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam hi\u1ec7n nay), \u0111\u1eb5n m\u00e0 \u0103n t\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 r\u1ea5t ng\u1ecdt, \u00e9p l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc m\u1ea1ch nha g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u0111\u01b0\u1eddng\u201d l\u1ea1i c\u00e0ng qu\u00fd, n\u1ebfu c\u00f4 \u0111\u1eb7c r\u1ed3i \u0111em ph\u01a1i \u0111\u1ebf k\u1ebft th\u00e0nh t\u1ea3ng, khi b\u1ecf ra \u0103n cho v\u00e0o mi\u1ec7ng l\u00e0 tan ngay, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi g\u1ecdi \u0111\u00f3 l\u00e0 \u201cm\u1eadt \u0111\u00e1\u201d&#8230; \u0110en th\u1ebf k\u1ef7 III, vua n\u01b0\u1edbc Ng\u00f4 th\u1eddi Tam Qu\u1ed1c l\u00e0 T\u00f4n L\u01b0\u1ee3ng th\u01b0\u1eddng u\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee9a Giao Ch\u00e2u c\u1ed1ng n\u1ea1p. T\u1eeb \u0111\u00f3, c\u00e1c v\u00f9ng T\u1ee9 Xuy\u00ean, Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng (Trung Qu\u1ed1c) c\u0169ng h\u1ecdc c\u00e1ch l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f9a ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng Nam. C\u00e1i t\u00ean \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m, ngh\u0129a l\u00e0 &#8220;r\u1eebng ng\u1ecdt\u201d, l\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi H\u00e1n h\u00f3a c\u00f9a \u201cM\u00eda\u201d t\u1eeb th\u1eddi B\u1eafc thu\u1ed9c. T\u1eeb th\u1eddi L\u00fd &#8211; Tr\u1ea7n, v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 \u201cCam Gi\u00e1\u201d (M\u00eda), \u201cCam Tuy\u1ec1n\u201d (su\u1ed1i n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt), \u201cCam \u0110\u01b0\u1eddng\u201d (n\u01b0\u1edbc m\u1eadt ng\u1ecdt) r\u1ed3i \u201cCam L\u00e2m\u201d (r\u1eebng ng\u1ecdt)&#8230; T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ecba danh n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb t\u00ean g\u1ecdi \u201cM\u00eda\u201d. \u0110\u1ebfn th\u1eddi L\u00ea, v\u00f9ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1ch th\u00e0nh 2 t\u1ed5ng l\u00e0 Cam Gi\u00e1 Th\u01b0\u1ee3ng thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ti\u00ean Phong (nay l\u00e0 x\u00e3 Cam Th\u01b0\u1ee3ng) v\u00e0 Cam Gi\u00e1 Th\u1ecbnh thu\u1ed9c huy\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u00fac (t\u1ee9c x\u00e3 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m). Tr\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m c\u00f3 36 \u0111\u1ed3i g\u00f2, 18 r\u1ed9c s\u00e2u v\u00e0 c\u00e1c ao chu\u00f4m v\u1edbi con s\u00f4ng T\u00edch trong xanh u\u1ed1n l\u01b0\u1ee3n nh\u01b0 d\u1ea3i l\u1ee5a, t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t c\u1ea3nh quan k\u1ef3 th\u00fa. Theo quan ni\u1ec7m phong th\u1ee7y, \u0111\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m d\u1ef1a l\u01b0ng v\u00e0o non T\u1ea3n h\u00f9ng v\u0129 &#8211; d\u00e3y n\u00fai \u201cT\u1ed5\u201d c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t, c\u00f3 th\u1ebf \u0111\u1ea5t k\u1ef3 v\u0129, \u201c\u0111\u1ecba linh sinh nh\u00e2n ki\u1ec7t\u201d. Ng\u01b0\u1eddi K\u1ebb M\u00eda r\u1ea5t \u0111\u1ed7i t\u1ef1 h\u00e0o v\u1ec1 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng \u201cm\u1ed9t \u1ea5p hai vua\u201d g\u1eafn v\u1edbi hai v\u1ecb anh h\u00f9ng d\u00e2n t\u1ed9c l\u00e0 B\u1ed1 C\u00e1i \u0111\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng Ph\u00f9ng Hung v\u00e0 Ti\u1ec1n Ng\u00f4 v\u01b0\u01a1ng Ng\u00f4 Quy\u1ec1n. Tr\u00ean m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u00e3 s\u1ea3n sinh nhi\u1ec1u danh nh\u00e2n v\u0103n h\u00f3a c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p quan tr\u1ecdng trong l\u1ecbch s\u1eed &#8211; v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c, ti\u00eau bi\u1ec3u l\u00e0 Giang V\u0103n Minh v\u00e0 Ki\u1ec1u O\u00e1nh M\u1eadu. Th\u1eadt hi\u1ebfm c\u00f3 m\u1ed9t l\u00e0ng x\u00e3 n\u00e0o m\u00e0 d\u1ea5u t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed d\u00e0y \u0111\u1eb7c nh\u01b0 \u1edf \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m. N\u01a1i \u0111\u00e2y h\u1ed9i t\u1ee5 c\u1ea3 m\u1ed9t qu\u1ea7n th\u1ec3 di t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed &#8211; v\u0103n h\u00f3a, danh th\u1eafng, t\u1eeb \u0111\u00ecnh, ch\u00f9a, mi\u1ebfu, nh\u00e0 th\u1edd, l\u0103ng m\u1ed9 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng d\u1ea5u t\u00edch thi\u00eang li\u00eang huy\u1ec1n tho\u1ea1i t\u1eeb ng\u00e0n x\u01b0a, g\u1ed3m \u0111\u00ecnh th\u1edd Ph\u00f9ng H\u01b0ng, \u0111\u00ecnh th\u1edd v\u00e0 l\u0103ng Ng\u00f4 quy\u1ec1n, \u0111\u1ec1n Ph\u1ee7, ch\u00f9a M\u00eda, \u0111\u1ec1n th\u1edd Giang V\u0103n Minh, \u0111\u00ecnh M\u00f4ng Ph\u1ee5&#8230; v\u0169ng H\u00f9m, \u0111\u1ed3i H\u1ed5 g\u1ea7m, \u0111\u1ed3i S\u00e0 M\u00e2u, gi\u1ebfng Ng\u1ee5c, r\u1eb7ng Du\u1ed1i bu\u1ed9c voi b\u00ean l\u0103ng Ng\u00f4 Quy\u1ec1n&#8230;<\/p>\n<div id=\"attachment_2782\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Mot-chiec-Gieng-co-bi-bo-hoang-tai-Duong-LAm.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2782\" class=\"size-full wp-image-2782\" src=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Mot-chiec-Gieng-co-bi-bo-hoang-tai-Duong-LAm.jpg\" alt=\"Nhi\u1ec1u gi\u1ebfng c\u1ed5 b\u1ecb b\u1ecf hoang nh\u1eefng v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e9t c\u1ed5 k\u00ednh.\" width=\"600\" height=\"399\" srcset=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Mot-chiec-Gieng-co-bi-bo-hoang-tai-Duong-LAm.jpg 600w, https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Mot-chiec-Gieng-co-bi-bo-hoang-tai-Duong-LAm-300x199.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2782\" class=\"wp-caption-text\">Nhi\u1ec1u gi\u1ebfng c\u1ed5 b\u1ecb b\u1ecf hoang nh\u1eefng v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e9t c\u1ed5 k\u00ednh c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p><\/div>\n<p>\u0110\u00ecnh Ph\u00f9ng H\u01b0ng uy nghi, c\u1ed5 k\u00ednh, mang \u0111\u1eadm phong c\u00e1ch ki\u1ebfn tr\u00fac cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 XIX. C\u00e1ch \u0111\u00ecnh Ph\u00f9ng H\u01b0ng kh\u00f4ng xa l\u00e0 l\u0103ng Ng\u00f4 Quy\u1ec1n. L\u0103ng x\u00e2y theo h\u00ecnh b\u1ed1n m\u00e1i \u0111\u1eb7t tr\u00ean b\u1ec7 cao, c\u00f3 t\u01b0\u1eddng g\u1ea1ch bao quanh, \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 ngai r\u1ed3ng, ki\u1ebfn tr\u00fac \u0111\u01a1n gi\u1ea3n m\u00e0 v\u1eabn t\u1ea1o d\u00e1ng uy nghi, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ec7. G\u1ea7n khu di t\u00edch l\u00e0 nh\u1eefng r\u1ed9c s\u00e2u, t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n x\u01b0a l\u00e0 H\u1ed3 Sen, n\u01a1i Ng\u00f4 Quy\u1ec1n thu\u1edf nh\u1ecf th\u01b0\u1eddng c\u00f9ng b\u1ea1n ch\u0103n tr\u00e2u t\u1edbi b\u01a1i l\u1eb7n v\u00e0 chia hai phe \u0111\u1ec3 ch\u01a1i tr\u00f2 t\u1eadp tr\u1eadn. T\u1ea1i \u0111\u00e2y c\u00f3 nh\u00e0 b\u1ea3o t\u00e0ng truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u1ec1 Ng\u00f4 Quy\u1ec1n, tr\u01b0ng b\u00e0y nhi\u1ec1u hi\u1ec7n v\u1eadt \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd nh\u01b0 r\u00ecu \u0111\u00e1, c\u1ecdc g\u1ed3 B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng&#8230; \u0110\u00ecnh M\u00f4ng Ph\u1ee5 n\u1eb1m \u1edd trung t\u00e2m l\u00e0ng, nh\u00ecn v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng T\u00e2y Nam, tr\u00f4ng ra d\u00e3y \u0111\u1ed3i n\u1ed1i nhau nh\u01b0 \u0111\u00e0n r\u00f9a \u0111ang ch\u1ea1y t\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai Ba V\u00ec. \u0110\u00ecnh g\u1ed3m 5 gian 2 ch\u00e1i, ki\u1ebfn tr\u00fac ki\u1ec3u nh\u00e0 s\u00e0n, l\u1ee3p ng\u00f3i, v\u1edbi g\u1ea7n 50 c\u1ed9t l\u1edbn nh\u1ecf. N\u0103m K\u1ef7 M\u00e3o (1759), \u0111\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y m\u1ed9t l\u1edbp, nay l\u00e0 \u0111\u00ecnh trong. \u0110\u1ebfn n\u0103m K\u1ef7 M\u00f9i (1859), \u0111\u00ecnh l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y th\u00eam m\u1ed9t l\u1edbp b\u00ean ngo\u00e0i, nay l\u00e0 \u0111\u00ecnh ngo\u00e0i. \u0110\u00ecnh trong v\u00e0 \u0111\u00ecnh ngo\u00e0i n\u1ed1i li\u1ec1n v\u1edbi nhau b\u1eddi m\u1ed9t ph\u1ea7n \u201c\u1ed1ng mu\u1ed1ng\u201d t\u1ea1o th\u00e0nh h\u00ecnh ch\u1eef \u201cC\u00f4ng\u201d nh\u01b0 hi\u1ec7n nay. Tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ea7u \u0111ao cong trang tr\u00ed \u201ct\u1ee9 linh\u201d b\u1eb1ng s\u00e0nh nung gi\u00e0 m\u00e0u gan tr\u00e2u, d\u00e1ng kh\u1ecfe kho\u1eafn m\u00e0 b\u00ecnh d\u1ecb nh\u01b0 m\u00e0u \u0111\u1ea5t qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng. Trong c\u00e1c gian \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec1u ch\u1ea1m kh\u1eafc trang tr\u00ed h\u00ecnh r\u1ed3ng ph\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi c\u00e1c h\u1ecda ti\u1ebft quen thu\u1ed9c nh\u01b0 \u201cC\u1eedu long tranh ch\u00e2u\u201d (Ch\u00edn con r\u1ed3ng tranh h\u1ea1t ng\u1ecdc), \u201cM\u1ea7u long hu\u1ea5n t\u1eed\u201d (R\u1ed3ng m\u1eb9 d\u1ea1y con)&#8230; H\u1ecda ti\u1ebft ch\u1ea1m kh\u1eafc r\u1ed3ng mang \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng phong c\u00e1ch L\u00ea &#8211; Nguy\u1ec5n: \u0111\u1ea7u to, c\u00f3 s\u1eebng, l\u00f4ng g\u00e1y tua t\u1ee7a, ch\u00e2n c\u00f3 5 m\u00f3ng qu\u1eb7p d\u1eef t\u1ee3n. Ch\u00f9a M\u00eda c\u00f3 t\u00ean ch\u1eef l\u00e0 \u201cS\u00f9ng Nghi\u00eam t\u1ef1\u201d (ch\u00f9a S\u00f9ng Nghi\u00eam), n\u1eb1m ngay c\u1ea1nh ch\u1ee3 M\u00eda hi\u1ec7n nay. Ch\u00f9a do Cung phi Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Ng\u1ecdc Dao, th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e0 Ch\u00faa M\u00eda, b\u1ecf ti\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ee9c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i tr\u00ean n\u1ec1n ch\u00f9a c\u0169 v\u00e0o n\u0103m Long \u0110\u1ee9c 3 (1632). Trong ch\u00f9a c\u00f3 c\u00e2y \u0111a c\u1ed5 th\u1ee5 sum su\u00ea \u01b0\u1edbc ch\u1eebng v\u00e0i tr\u0103m tu\u1ed5i. G\u00e1c chu\u00f4ng l\u00e0m ki\u1ec3u ch\u1ed3ng di\u00eam 2 t\u1ea7ng 4 m\u00e1i, trong c\u00f3 treo qu\u1ea3 chu\u00f4ng \u0111\u1ed3ng l\u1edbn \u0111\u00fac n\u0103m C\u1ea3nh H\u01b0ng 7 (1746). \u1ede ch\u00f9a c\u00f2n c\u00f3 2 t\u1ea5m bia \u0111\u00e1 l\u1edbn \u0111\u1eb7t tr\u00ean l\u01b0ng r\u00f9a, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng n\u0103m C\u1ea3nh Hung 8 (1747). B\u1ed9 t\u01b0\u1ee3ng trong ch\u00f9a \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t phong ph\u00fa v\u00e0 ti\u00eau bi\u1ec3u, bao g\u1ed3m 287 pho t\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn nh\u1ecf, trong \u0111\u00f3, nhi\u1ec1u pho t\u01b0\u1ee3ng tr\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eafp b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t s\u00e9t luy\u1ec7n ph\u1ee7 s\u01a1n r\u1ea5t \u0111\u1eb9p, ki\u1ec3u d\u00e1ng sinh \u0111\u1ed9ng. Xen gi\u1eefa c\u00e1c pho t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e0nh hang \u0111\u1ed9ng m\u00f4 t\u1ea3 theo Ph\u1eadt tho\u1ea1i nh\u01b0 \u0111\u1ed9ng Tuy\u1ebft S\u01a1n, \u0111\u1ed9ng Nam H\u1ea3i&#8230; \u0110\u1ec1n Ph\u1ee7 th\u1edd B\u00e0 Ch\u00faa M\u00eda n\u1eb1m tr\u00ean m\u1ed9t g\u00f2 \u0111\u1ea5t cao \u1edf ngay x\u00f3m Ph\u1ee7, v\u1ed1n l\u00e0 n\u01a1i \u1edf c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh B\u00e0 Ch\u00faa M\u00eda khi x\u01b0a. \u0110\u1ec1n Ph\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng n\u0103m C\u1ea3nh H\u01b0ng 37 (1776), \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ebfn tr\u00fac th\u00e0nh hai l\u1edbp nh\u00e0 ki\u1ec3u ch\u1eef \u201cNh\u1ecb\u201d, l\u1edbp trong l\u00e0 H\u1eadu \u0111\u01b0\u1eddng d\u00f9ng l\u00e0m n\u01a1i th\u1edd t\u1ef1, l\u1edbp ngo\u00e0i l\u00e0 Ti\u1ec1n \u0111\u01b0\u1eddng d\u00f9ng l\u00e0m n\u01a1i l\u1ec5 b\u00e1i v\u00e0 h\u1ed9i h\u1ecdp. \u0110\u1ebfn n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c 5 (1852), \u0111\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i, l\u00e0m th\u00eam \u201cchu\u00f4i v\u1ed3\u201d \u1edf ph\u00eda sau, t\u1ea1o th\u00e0nh ki\u1ebfn tr\u00fac h\u00ecnh ch\u1eef \u201cC\u00f4ng\u201d nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, l\u1ea1i x\u00e2y th\u00eam c\u1ed9t tr\u1ee5, t\u01b0\u1eddng hoa v\u00e0 \u0111\u1eafp th\u00eam c\u00e1c h\u1ecda ti\u1ebft trang tr\u00ed r\u1ed3ng ph\u01b0\u1ee3ng. T\u1ea1i gian gi\u1eefa c\u1ee7a Ti\u1ec1n \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f3 b\u1ee9c ho\u00e0nh phi \u0111\u1ec1 4 ch\u1eef \u201cT\u00e2y cung v\u01b0\u01a1ng m\u1eabu\u201d c\u00f9ng nhi\u1ec1u c\u00e2u \u0111\u1ed1i s\u01a1n son th\u1ebfp v\u00e0ng. Trong h\u1eadu cung c\u1ee7a \u0111\u1ec1n c\u00f2n l\u01b0u gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3 t\u1ebf kh\u00ed qu\u00fd gi\u00e1 v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ee9c ph\u00f9 \u0111i\u00eau voi qu\u1ef3 ng\u1ef1a ph\u1ee5c xung quanh t\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<div id=\"attachment_2778\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption alignnone\"><a href=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Gieng-Co-Duong-Lam.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-2778\" class=\"wp-image-2778\" src=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Gieng-Co-Duong-Lam.jpg\" alt=\"M\u1ed9t chi\u1ebfc gi\u1ebfng c\u1ed5 t\u1ea1i L\u00e0ng C\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m, S\u01a1n T\u00e2y, H\u00e0 N\u1ed9i\" width=\"600\" height=\"450\" srcset=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Gieng-Co-Duong-Lam.jpg 648w, https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Gieng-Co-Duong-Lam-300x225.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-2778\" class=\"wp-caption-text\">M\u1ed9t chi\u1ebfc gi\u1ebfng c\u1ed5 t\u1ea1i L\u00e0ng C\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m, S\u01a1n T\u00e2y, H\u00e0 N\u1ed9i<\/p><\/div>\n<p>\u0110\u1ec1n Ph\u1ee7 n\u1eb1m trong m\u1ed9t khu\u00f4n vi\u00ean c\u00f3 c\u00e2y c\u1ed1i xanh t\u01b0\u01a1i b\u1ed1n m\u00f9a. Tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda \u0111\u1ec1n c\u00f3 2 gi\u1ebfng n\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 M\u1eaft R\u1ed3ng. N\u01a1i \u0111\u00e2y v\u1eabn c\u00f2n d\u1ea5u t\u00edch m\u1ed9t con ng\u00f2i n\u1ed1i li\u1ec1n t\u1eeb c\u1eeda \u0111\u1ec1n ra s\u00f4ng C\u00e1i, \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 V\u00f2i R\u1ed3ng, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho ch\u00faa Thanh \u0110\u00f4 v\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i thuy\u1ec1n t\u1eeb kinh \u0111\u00f4 Th\u0103ng Long v\u1ec1 T\u00e2y cung th\u0103m B\u00e0 Ch\u00faa M\u00eda. C\u0103n c\u1ee9 theo t\u1ea5m bia \u0111\u00e1 d\u1ef1ng n\u0103m C\u1ea3nh Th\u1ecbnh 6 (1797) \u0111\u1eb7t trong h\u1eadu cung c\u1ee7a \u0111\u1ec1n, khi ch\u00faa Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng \u0111i tu\u1ea7n th\u00fa v\u1ec1 ph\u00eda T\u00e2y Kinh th\u00e0nh Th\u0103ng Long, \u0111\u1ebfn K\u1ebb M\u00eda th\u00ec g\u1eb7p m\u1ed9t c\u00f4 g\u00e1i c\u1eaft c\u1ecf \u0111ang h\u00e1t c\u00e2u ca: \u201cTay c\u1ea7m b\u00e1n nguy\u1ec7t x\u00eanh xang N\u1eeda lo vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, n\u1eeda toan vi\u1ec7c nh\u00e0 \u201d. Ch\u00faa Tr\u1ecbnh th\u1ea5y c\u00f4 g\u00e1i h\u00e1t hay, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb9p. \u0103n n\u00f3i l\u01b0u lo\u00e1t b\u00e8n \u0111\u00f3n v\u1ec1 Kinh th\u00e0nh l\u1eadp l\u00e0m Cung phi, t\u1ee9c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Ng\u1ecdc Dao. v\u1ec1 Kinh \u0111\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt l\u00e2u, Cung phi Ng\u1ecdc Dao xin \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i qu\u00ea nh\u00e0 \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng cha m\u1eb9. Th\u1eddi k\u1ef3 n\u00e0y, b\u00e0 \u0111\u1ee9ng ra l\u00e0m nhi\u1ec1u vi\u1ec7c c\u00f4ng \u00edch m\u1edf mang cho d\u00e2n K\u1ebb M\u00eda, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n x\u01b0ng l\u00e0 B\u00e0 Ch\u00faa M\u00eda. \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn l\u00e0m l\u1ef5 s\u1edf tr\u1ea5n S\u01a1n T\u00e2y x\u01b0a. Th\u1eddi Nguy\u1ec5n, V\u0103n Mi\u1ebfu c\u00f9a t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng tr\u00ean m\u1ed9t khu \u0111\u1ed3i th\u00f4ng \u0111\u1eb9p b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng T\u00edch, thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn l\u00e0ng M\u00f4ng Ph\u1ee5. Trong th\u1eddi k\u1ef3 kh\u00e1ng chi\u1ebfn ch\u1ed1ng Ph\u00e1p, V\u0103n Mi\u1ebfu \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1 h\u1ee7y, nay ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i qu\u1ea3 chu\u00f4ng \u0111\u1ed3ng l\u1edbn v\u00e0 kh\u00e1nh \u0111\u00e1 l\u01b0u gi\u1eef \u1edf nh\u00e0 truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m. \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m &#8211; K\u1ebb M\u00eda \u00f4m \u1ea5p trong m\u00ecnh bi\u1ebft bao ch\u1ee9ng t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed &#8211; v\u0103n h\u00f3a. Tr\u00ean m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m nh\u01b0 c\u00f2n ph\u1ea3ng ph\u1ea5t kh\u00f4ng kh\u00ed h\u00e0o h\u00f9ng c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1eddi ng\u1ef1a h\u00ed qu\u00e2n reo theo B\u1ed1 C\u00e1i \u0111\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng Ph\u00f9ng H\u01b0ng kh\u1edfi ngh\u0129a gi\u00e0nh ch\u00ednh quy\u1ec1n t\u1ef1 ch\u1ee7, \u00e1nh v\u00e0ng son l\u1ed9ng l\u1eaby c\u1ee7a T\u00e2y cung V\u01b0\u01a1ng m\u1ea7u &#8211; B\u00e0 Ch\u00faa M\u00eda, v\u00e0 khung c\u1ea3nh \u0111\u00f4 th\u1ecb nh\u1ed9n nh\u1ecbp giao th\u01b0\u01a1ng tr\u00ean b\u1ebfn d\u01b0\u1edbi thuy\u1ec1n c\u00f9a tr\u1ea5n s\u1edf th\u1eddi trung &#8211; c\u1eadn \u0111\u1ea1i&#8230; Tr\u1ea3i qua d\u1ecdc d\u00e0i l\u1ecbch s\u1eed, v\u1edbi truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u0103n h\u00f3a l\u00e2u \u0111\u1eddi, v\u1edbi nh\u1eefng d\u1ea5u t\u00edch v\u0103n h\u00f3a v\u1eadt ch\u1ea5t &#8211; v\u0103n h\u00f3a tinh th\u1ea7n, c\u00e1c anh h\u00f9ng d\u00e2n t\u1ed9c, danh nh\u00e2n v\u0103n h\u00f3a, di t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed, phong t\u1ee5c t\u1eadp qu\u00e1n&#8230; \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 m\u1ed9t l\u00e0ng v\u0103n hi\u1ebfn ngh\u00ecn n\u0103m, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi d\u00f2ng ch\u1eef \u201choa thi\u00ean c\u1ea3nh\u201d (C\u00f5i tr\u1eddi hoa) \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1c tr\u00ean c\u1ed5ng l\u00e0ng \u0110\u00f4ng S\u00e0ng\/l\u00e0ng M\u00eda c\u1ee7a x\u00e3 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m hi\u1ec7n nay.<\/p>\n<div id=\"attachment_8693\" style=\"width: 610px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><a href=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-3.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-8693\" class=\"wp-image-8693 size-full\" src=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-3.jpg\" alt=\"Nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong \u0111\u1ecf s\u1eadm mang l\u1ea1i n\u00e9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 c\u1ed5 k\u00ednh cho nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y\" width=\"600\" height=\"400\" srcset=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-3.jpg 600w, https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-content\/uploads\/2014\/07\/Lang-co-Duong-Lam-3-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><p id=\"caption-attachment-8693\" class=\"wp-caption-text\">Nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong \u0111\u1ecf s\u1eadm mang l\u1ea1i n\u00e9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng v\u00e0 c\u1ed5 k\u00ednh cho nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y<\/p><\/div>\n<p>V\u01b0\u1ee3t qua bao th\u0103ng tr\u1ea7m, \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m v\u1eabn l\u01b0u gi\u1eef h\u00ecnh \u1ea3nh ti\u00eau bi\u1ec3u c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u00f4i l\u00e0ng c\u1ed5 Vi\u1ec7t Nam v\u1edbi c\u1ed5ng l\u00e0ng, c\u00e2y \u0111a, gi\u1ebfng n\u01b0\u1edbc, ao sen&#8230; B\u00ean trong hai c\u00e1nh c\u1ed5ng l\u00e0ng \u0111\u00e3 b\u1ea1c m\u00e0u s\u01b0\u01a1ng gi\u00f3, n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi b\u00f3ng m\u1ed9t c\u00e2y \u0111a kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u00e3 h\u01a1n 300 n\u0103m tu\u1ed5i, l\u00e0 nh\u1eefng ng\u00f5 x\u00f3m, \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0ng, m\u00e1i ng\u00f3i, t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng tr\u00ecnh ki\u1ebfn tr\u00fac c\u1ed5 x\u01b0a qu\u1ea7n t\u1ee5 trong kh\u00f4ng gian sinh ho\u1ea1t c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng mang \u0111\u1eadm b\u1ea3n s\u1eafc c\u1ee7a m\u1ed9t l\u00e0ng thu\u1ea7n n\u00f4ng v\u00e0 d\u1ea5u \u1ea5n c\u1ee7a m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n minh l\u00faa n\u01b0\u1edbc. N\u00e9t \u0111\u1eb7c s\u1eafc c\u00f9a l\u00e0ng c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m ch\u00ednh l\u00e0 nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 g\u1ed7 v\u1edbi t\u01b0\u1eddng x\u00e2y b\u1eb1ng \u0111\u00e1 ong, c\u1ed5ng \u0111\u00e1 ong, b\u1eadu c\u1eeda cao, n\u1eb1m trong c\u00e1c khu\u00f4n vi\u00ean c\u00f3 t\u01b0\u1eddng bao c\u0169ng b\u1eb1ng \u0111\u00e1 ong v\u00e0 nh\u1eefng con \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0ng l\u00e1t g\u1ea1ch nghi\u00eang ch\u1ea1y gi\u1eefa nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng&#8230; c\u1ed5ng nh\u00e0 th\u01b0\u1eddng c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng quai gi\u1ecf, m\u1ec1m m\u1ea1i v\u00ea \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e9t v\u00e0 v\u1eefng ch\u1eafc nh\u1edd v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u00e1 ong. Nh\u00e0 c\u00e1c quan l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng c\u00f3 v\u00f2ng c\u1eeda m\u1eb7t h\u1ed3 ph\u00f9, ph\u00eda tr\u00ean \u0111\u1eafp h\u00ecnh long, ly, quy, ph\u01b0\u1ee3ng hay \u201cl\u01b0\u1ee1ng long ch\u1ea7u nguy\u1ec7t\u201d. Nh\u1eefng khu\u00f4n c\u1eeda ki\u1ec3u b\u1ee9c b\u00e0n gi\u00e0 nua, b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng th\u00ec k\u1ebdo k\u1eb9t kh\u00e9p l\u1ea1i m\u1edf ra, m\u1ed7i khi c\u00f3 vi\u1ec7c l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ea3 ra d\u00f9ng l\u00e0m b\u00e0n. M\u1ed7i ng\u00f4i nh\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3 gia b\u1ea3o, l\u00e0 l\u1ecbch s\u1eed, v\u0103n ho\u00e1 v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 n\u01a1i th\u1edd t\u1ef1 thi\u00eang li\u00eang c\u1ee7a m\u1ed3i gia \u0111\u00ecnh, d\u00f2ng h\u1ecd. Hi\u1ec7n \u1edd \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m c\u00f3 g\u1ea7n 1000 ng\u00f4i nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng theo ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c truy\u1ec1n th\u1ed1ng. Nhi\u1ec1u ng\u00f4i nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb n\u0103m 1649, 1703, 1850&#8230; C\u0103n nh\u00e0 l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u1ea5t c\u00f3 tu\u1ed5i th\u1ecd h\u01a1n 400 n\u0103m, c\u00f2n l\u01b0u gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i v\u0103n c\u00fang t\u1ebf b\u1eb1ng ch\u1eef Nho vi\u1ebft b\u1eb1ng m\u1ef1c t\u00e0u tr\u00ean m\u1ed9t t\u1ea5m v\u00e1n. C\u00e1c ng\u00f4i nh\u00e0 trong l\u00e0ng \u0111\u1ec1u c\u1ecf ki\u1ec3u \u201cn\u1ed9i t\u1ef1 &#8211; ngo\u1ea1i kh\u00e1ch\u201d, s\u00e2n nh\u00e0 th\u1ea5p h\u01a1n m\u1eb7t \u0111\u01b0\u1eddng, v\u00e0o nh\u1eefng ng\u00e0y m\u01b0a, n\u01b0\u1edbc t\u1eeb ngo\u00e0i d\u1ed3n v\u00e0o trong s\u00e2n r\u1ed3i m\u1edbi ch\u1ea3y tho\u00e1t ra \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ed1ng theo quan ni\u1ec7m \u201ct\u1ee5 th\u1ee7y sinh t\u00e0i\u201d. \u0110\u01b0\u1eddng ng\u00f5 trong l\u00e0ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u00f5 c\u1ee5t, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp. Nh\u00e0 n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 c\u1eeda b\u00ed m\u1eadt v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ea5t d\u1eabn ra s\u00e2n \u0111\u00ecnh. Do khai th\u00e1c t\u1ed1t \u0111\u1ed9 d\u1ed1c, l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ngh\u1ec1 ph\u1ee5 n\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0ng ng\u00f5 x\u00f3m \u1edf \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m r\u1ea5t s\u1ea1ch s\u1ebd v\u00e0 phong quang. N\u00e9t ri\u00eang bi\u1ec7t nh\u1ea5t, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o nh\u1ea5t th\u1ec3 hi\u1ec7n trong ki\u1ebfn tr\u00fac c\u1ee7a l\u00e0ng. Nh\u1eefng ng\u1ea3 \u0111\u01b0\u1eddng h\u00ecnh x\u01b0\u01a1ng c\u00e1 g\u1ed3m m\u1ed9t tr\u1ee5c \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00ednh v\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u00f5 nh\u1ecf th\u00f4ng v\u1edbi nhau. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0o c\u0169ng v\u1ec1 \u0111\u1ebfn nh\u00e0. Khi c\u00f3 vi\u1ec7c, d\u00e2n l\u00e0ng d\u1ec5 d\u00e0ng, nhanh ch\u00f3ng theo c\u00e1c con \u0111\u01b0\u1eddng ri\u00eang t\u1eadp h\u1ee3p v\u1ec1 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3m, r\u1ea5t h\u1eefu \u00edch trong vi\u1ec7c ph\u00f2ng gian, c\u1ee9u h\u1ecfa. Tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0ng v\u1eafng v\u1ebb, hai b\u00ean c\u00f3 nh\u1eefng d\u00e3y t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong loang l\u1ed5 v\u1ebft r\u00eau v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed5ng nh\u00e0 kh\u00e9p k\u00edn, m\u00e0u th\u1ed5 ho\u00e0ng c\u1ee7a t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong r\u1ef1c l\u00ean trong n\u1eafng chi\u1ec1u x\u1ee9 \u0110o\u00e0i. Trong t\u00e2m th\u1ee9c c\u1ee7a nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi n\u01a1i \u0111\u00e2y, h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a l\u00e0ng g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u00e1 ong. \u0110\u00e1 ong l\u00e0 v\u1eadt li\u1ec7u qu\u00fd, c\u00e0ng \u0111\u1ec3 l\u00e2u c\u00e0ng t\u1ed1t, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 x\u00e2y nh\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed1n nhi\u1ec1u c\u00f4ng tr\u00e1t m\u00e0 v\u1eabn \u0111\u1ea3m b\u1ea3o cho kh\u1ed1i t\u01b0\u1eddng d\u00e0y, \u0111\u00f9 l\u00e0m m\u00e1t nh\u00e0 khi tr\u1eddi n\u00f3ng, \u0111\u1ee7 s\u01b0\u1edfi \u1ea5m nh\u00e0 khi tr\u1eddi l\u1ea1nh. Tr\u1ea3i qua n\u0103m th\u00e1ng, nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong c\u00e0ng s\u0103n ch\u1eafc, c\u1ee9ng c\u00e1p h\u01a1n, khi\u1ebfn con ng\u01b0\u1eddi n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00e0ng th\u00eam tin y\u00eau ng\u00f4i nh\u00e0, m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t \u0111ang s\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m r\u1ea5t \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a l\u00e0ng m\u00ecnh. H\u1ecd bi\u1ebft r\u1eb1ng v\u1ebb \u0111\u1eb9p tr\u1ea7m m\u1eb7c c\u1ed5 k\u00ednh c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u00f4i nh\u00e0 c\u1ed5 l\u00e0 m\u1ed9t di s\u1ea3n v\u00f4 c\u00f9ng qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a \u00f4ng cha, l\u00e0 c\u1ea7u n\u1ed1i ng\u01b0\u1eddi nay v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a. \u0110en v\u1edbi \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m, ta kh\u00f4ng kh\u1ecfi ng\u1ee1 ng\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t l\u00e0ng c\u1ed5 c\u00f2n l\u01b0u gi\u1eef nh\u1eefng s\u1eafc m\u00e0u th\u1eddi gian v\u1edbi m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi \u1ea9n ch\u1ee9a nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u b\u00ed \u1ea9n \u0111ang d\u1ea7n h\u00e9 m\u1edf ra tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft. Gi\u1eefa v\u00f2ng xo\u00e1y h\u1ed1i h\u1ea3 c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m l\u1eb7ng l\u1ebd kh\u00e9p m\u00ecnh v\u00e0o m\u1ed9t g\u00f3c, \u0111\u1ec3 l\u01b0u gi\u1eef l\u1ea1i h\u00ecnh \u1ea3nh c\u1ee7a th\u1eddi qu\u00e1 v\u00e3ng, c\u00f9a nh\u1eefng g\u00ec t\u01b0\u1edfng nh\u01b0 \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u00e3ng qu\u00ean, gi\u1eef l\u1ea1i m\u1ed9t kho\u1ea3ng l\u1eb7ng \u0111\u1ec3 c\u1ea3m nh\u1eadn v\u00e0 h\u00f2a m\u00ecnh v\u00e0o b\u1ea7u kh\u00f4ng kh\u00ed u t\u1ecbch hi\u1ebfm hoi \u0111\u1ed3ng \u0111i\u1ec7u trong t\u00e2m th\u1ee9c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ecdc th\u00eam v\u1ec1 th\u00f4ng tin <a href=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/dia-danh\/\" target=\"_blank\">du l\u1ecbch trong n\u01b0\u1edbc<\/a> v\u00e0 <a href=\"https:\/\/www.dulichvtv.com\/hotels_Khach_san_Ha_Noi_19_1.html\">kh\u00e1ch s\u1ea1n H\u00e0 N\u1ed9i<\/a> t\u1ea1i \u0111\u00e2y<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00e0ng c\u1ed5 \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m n\u1eb1m c\u1ea1nh trung t\u00e2m th\u1ecb x\u00e3 S\u01a1n T\u00e2y, n\u1ed5i b\u1eadt v\u1edbi nh\u1eefng x\u00f3m th\u00f4n c\u1ed5 k\u00ednh, nh\u1eefng b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1 ong \u0111\u1ecf s\u1eadm, nh\u1eefng d\u1ed3i g\u00f2 v\u00e0 r\u1ed9c s\u00e2u &#8211; \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a m\u1ed9t l\u00e0ng trung&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8695,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[64,54],"class_list":["post-2777","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-viet-nam","tag-du-lich-ha-noi-2","tag-du-lich-trong-nuoc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2777","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2777"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8694,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2777\/revisions\/8694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dulichvtv.com\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}